ابو القاسم سلطانى
81
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 227 لبخ ( رازى ) Albizzia lebek ( Willd ) Benth درختى است زيبا ، بسيار بزرگ به بلند 5 تا 20 متر كه در نواحى جنوبى ايران ، آبادان ، خرمشهر ، اهواز ، بوشهر ، بلوچستان مىرويد . در كليه كتب سنتى ذيل عنوان لبخ آمده است . ديوسكوريد آن را ( Persea ) ناميده و جالينوس آن را فرشيا يا درخت پارسى ناميده است . حنين آن را برسيا [ تبديل پ به ب ] معرب نموده و با اين نام در ترجمه كتاب ديوسكوريد آمده است . ديوسكوريد مىنويسد : برسيا ، درختى است كه در مصر مىرويد و ميوه آن براى معده سودمند است . گاهى نوعى از رتيل كه آن را قرانيوقوما مىنامند بر روى اين درخت بهويژه در لبخهاى ناحيه صعيد ديده مىشود . پاشيدن برگ خشك و پودرشده آن در محل خونريزى موجب قطع جريان خون مىگردد . برخى تصور كردهاند اين درخت كه از ايران به مصر انتقال يافته پس از كاشتن در مصر زيان آن از بين رفته و خوردنى شده است ( ترجمه از دياسقوريدوس ص 124 ش 147 م از اول ) . لبخ ، حنين آن را به سدر تفسير كرده است . جالينوس گويد برگ آن قابض است و قرار دادن آن بر روى عضو خونريزى را قطع مىنمايد ( ترجمه از الحاوى جلد 20 ص 39 ) . برسيون ، درختى است كه منبت او در اسكندريه است . . . و جالينوس او را درخت پارسى گويد . . . ديسقوريدوس او را فرسانا نام برده و اين جمله دليل است بر آنكه منبت اين درخت در فرس بوده است . . . به غايت قابض است مر سيلان خون را و در فارسى هركه او را بخوردى هلاك شدى . . . ( صيدنه ترجمه پارسى شماره 122 ) . لبخ درختى است در شهر انصنا ، شهر ساحران [ ساحران فرعون ] از صعيد مصر به بزرگى درخت چنار كه داراى ميوه سبز است ميوه آن شيرين مانند خرما ولى بدطعم كه براى درد دندان سودمند است . . . ( تت صيدنه عز ش 938 ) . ابن سينا آن را در حرف الف ذكر نموده و مىنويسد : اللبخ ، مىگويند سدر است من مىگويم چون نام اين لبخ است سزاوار اين بود كه در باب لام ذكر شود [ رازى نيز آن را در حرف الف آورده است ] پاشيدن پودر خشكشده اين درخت بر اندام يا محل خونريزى موجب بند آمدن خون مىگردد . . . ( تت قانون عب 261 ) . . . در داخل ميوه آن هستهاى است كه مردم مصر بر اين گمان مىباشند كه خوردن آن ايجاد كرى مىنمايد . . . ( ابن بيطار 92 ) . . . برحسب محل خونريزى خوردن و پاشيدن گرد خشك شده [ برگ ] آن خونريزى را قطع مىنمايد و خوردن آن درد دندان را تسكين مىدهد و در كتب قديم آمده است " كه پيامبرى نزد خدا از درد دندان شكايت كرد وحى بر او نازل شد كه لبخ بخور " ضماد آن تقويت كننده مو و طلاء آن با شراب از بينبرنده ورم و ضماد آن بالادن [ Ladanum ] رزين حاصل از Cistus ladanifrus L و [ Cistus creticus L و مورد وثى [ خلع جزئى ، دررفتگى ناقص مفصل [ Subluxation of joint و رض [ كوفتگى مفصل [ Contusion of joint و شكستگى استخوان آن را به سرعت بهبود مىبخشد و دود آن گزندگآن را دور مىكند و آن ايجاد سردرد و خوردن هسته آن سنگينى